جستجو برای یافتن سیارات فراخورشیدی اما قابل سکونت!

بوکمارک(0)

No account yet? Register

در طول تاریخ ، بارها شاهد نظریات و پیش بینی های دانشمندان متعددی درمورد سیارات فراخورشیدی بوده ایم. تا به امروز، سرمایه گذاری های هنگفتی جهت ساخت و ارسال سفینه های بدون سرنشین و حتی تلسکوپ های مدارگرد جهت یافتن نشانه های علمی و واقعی حیات فرازمینی صورت گرفته است. اما صرف نظر از اینکه این نظریات و تلاش ها تا چقدر ممکن است ابتدایی و یا پیشرفته باشد، هرلحظه امکان دارد با کشف شگفت انگیزی یک پیشرفت اساسی در علم نجوم رخ دهد به یقین این رویداد بزرگترین خبر نجومی خواهد بود به همین دلیل لازم است ما بعنوان یک علاقمند به نجوم درک علمی و عمیقی در مورد روش های این جستجو داشته باشیم. زیرا صرف پیداکردن سیارات فراخورشیدی زمانی جذاب تر است که احتمال وجود حیات در آن قوی باشد.

خواص اساسی که در صورت قابل سکونت بودن یک مکان باید در نظر گرفته شود عبارتند از: وجود مواد آلی، آب و منابع انرژی. از سوی دیگر پارامتر هایی نظیر قابل سکونت بودن سیاره از نظر ماهیت فیزیکی، فاصله ی سیاره تا ستاره یا به عبارت بهتر قرار داشتن در منطقه ی حیات، داشتن ثبات به لحاظ شرایط جوی و جغرافیایی و به معنای دیگر مدت زمان پیدایش حیات در سیاره از جمله مواردی است که باید در نظر گرفته شود. با اینحال هرچند جستجوی تخصصی حیات در سیارات فراخورشیدی با پیشرفت تکنولوژی در دهه های اخیر به شدت توسعه یافته اما تاکنون هیچ نتیجه ای مبنی بر وجود حیات در خارج از زمین یافت نشده است. پروژه SETI یا “جستجوی هوش فرازمینی” احتمالاً مشهورترین آزمایش در این مورد می­ باشد.

با دید قدرتمند تلسکوپ ها، دانشمندان توانسته اند فراتر از منظومه شمسی ما را ببینند. دانشمندان سیاره‌شناس به طور مداوم در جستجوی سیارات فراخورشیدی بودند که بتوانند نشانه هایی از وجود حیات حتی در مراحل نخستین آن را نشان دهد. اما تلسکوپ هرگز وسیله ای نبوده که بتواند در این زمینه کمک رسان باشد حتی قوی ترین تلسکوپ ها نمی توانند سیارات دور دست منظومه های دیگر را با جزئیات مشاهده کنند. نزدیکترین ستاره­ ی سیاره دار فراخورشیدی اپسیلون اریدانی نام دارد که نزدیک به 14000 برابر فاصله ی نپتون از خورشید، از ما فاصله دارد.

به همین دلیل سیارات فراخورشیدی را نمی توان مستقیما مشاهده کرد زیرا میزان نوری که آنها منعکس می کنند بسیار ضعیف است .بنابراین اگر بدنبال سیارات فراخورشیدی هستیم باید در جستجوی روش های تخصصی دیگری باشیم. یک روش این است که وجود یک سیاره فراخورشیدی را از تغییرات طول موج نوری که از ستاره می تاباند استنباط کنیم، پدیده ای که ناشی از کشش گرانشی یک سیاره با تغییر منظم میزان روشنایی دریافتی از ستاره به دلیل عبور سیاره در مدارش بوجود می آید. اما شرط این رخداد موقعیت قرارگیری خطی بین زمین ، ستاره و آن سیاره است.

اکثر مردم فکر می­ کنند سیارات فراخورشیدی کمیاب هستند اما با استفاده از روش هایی مانند آنچه در بالا ذکر شد، دانشمندان توانسته اند صدها سیاره فراخورشیدی را کشف کنند. در سال ۱۹۹۲ یک ستاره‌شناس لهستانی به نام الکساندر وُلستکان، نخستین سیاره فراخورشیدی را پیرامون تپ اختر PSR 1257+12 کشف کرد. این کشف مورد تأیید قرار گرفت و به عنوان نخستین سیاره فراخورشیدی تأیید شده، شناخته شد. سیاره بعدی در ۶ اکتبر ۱۹۹۵ توسط تیمی به سرپرستی میشل مایور از دانشگاه ژنو، به دور ستاره رشته اصلی، ۵۱ پگاسوس صورت گرفت. اما هدف تنها کشف سیاره نیست بلکه هنگامی که ستاره شناسان یک سیاره را شناسایی می­ کنند، آن را ارزیابی نموده تا مطمئن شوند که آیا می تواند حیات را پشتیبانی کند یا خیر. علاوه بر این، آنها طیف نوری را که از ستاره تابش می کند تجزیه و تحلیل می­ کنند تا ویژگی های سیاره را آشکار کنند. شکار سیاراتی که تقریباً به اندازه زمین هستند و درفاصله مناسب از خورشیدشان قرار دارند بسیار مهم است. منظور از فاصله­ مناسب ، قرار داشتن مدار سیاره در منطقه ایست که به عنوان منطقه قابل سکونت یا “منطقه طلایی” شناخته می­شود. طبیعی است که با توجه به ماهیت ستاره و جرم آن این فاصله برای هر منظومه مقداری متفاوت است. پس الزامی ندارد که یک سیاره حتما به اندازه فاصله ی زمین تا خورشید از ستاره اش دور باشد.به عبارت بهتر منطقه قابل سکونت کمربندی است که در مجاورت یک ستاره قرار دارد و دمای آن برای آب مایع بهینه است. زمین در منطقه قابل سکونت خورشید قرار دارد. نزدیکتر یا فراتر از منطقه قابل سکونت، زندگی غیرممکن است، زیرا ممکن است آنقدر داغ و گرم یا آنقدر سرد و یخ زده باشد که امکان وجود حیات در آن محتمل نباشد.

به همین دلیل بیشتر سیاره شناسان فراخورشیدی در ابتدا جو سیارات را مورد بررسی قرار می­ دهند. آنها ساختار مولکولی سیاره را در جستجوی ردپایی از گازهای گلخانه­ای یا رگه هایی از اکسیژن، آب، دی اکسید کربن و متان مورد مطالعه قرار می­دهند زیرا اینها نشانه هایی است که بیان می­ کند یک سیاره قابل سکونت است یا خیر.

درحال حاضر زمین تنها سیاره شناخته شده در کیهان است که درآن حیات وجود دارد، علیرغم شواهد اخیر مبنی بر یافتن مواد آلی در مریخ، این تنها نشان دهنده چیزی است که ممکن است درگذشته وجود داشته باشد. هرچند تخمین هایی از مناطق قابل سکونت در برخی از اقمار مشتری و زحل وجود دارد اما تاکنون هیچ نشانه ی مستدلی که گویای کوچکترین نوع حیات باشد در منظومه ی شمسی یافت نشده است با اینحال به لطف پیشرفت تکنولوژی، صدها سیاره فراخورشیدی کشف شده اند که بینش جدیدی را در مورد سایر مکان های قابل سکونت در کیهان ایجاد کرده است. در نوامبر 2013، داده‌های ماموریت فضایی کپلر منتشر شد که نشان داد حدود یک میلیارد سیاره به اندازه زمین وجود دارد که تعداد بیشماری از آنها در داخل کمربند حیات ستاره ی مرکزی خود در کهکشان راه شیری در حال چرخش هستند. اما با توجه به فاصله ی بسیار دور این اجرام چگونه ستاره شناسان چنین اطلاعاتی را استنباط می­کنند؟

روش‌های مورد استفاده جهت جستجوی سیارات فراخورشیدی قابل سکونت

سیارات فراخورشیدی هیچ نوری از خود ساطع نمی کنند و توسط ستارگان درخشان دیگر پنهان می شوند، این امر تشخیص آنها را دشوار می­ کند. علاوه بر این، نمی توان از تلسکوپ­های معمولی برای مشاهده آنها استفاده کرد. بنابراین برای شناسایی سیارات فراخورشیدی از روش­های دیگری استفاده می­ شود. در زیر خلاصه ای از روش­های رایج مورد استفاده برای شناسایی سیارات فراخورشیدی قابل سکونت و مثال هایی برای هر کدام آورده شده است.

روش تصویر برداری مستقیم

روش تصویربرداری مستقیم، تنها روشی است که در آن سیاره به‌طور مستقیم رصد می‌شود. این روش برای سیاره‌های جوان و داغی مناسب‌است که به‌اندازه کافی از ستاره میزبان خود دور هستند. تعداد سیاره‌هایی که با این متد کشف شده‌اند زیاد نیست. در حال حاضر با پیشرفت روش‌های کرونوگرافی استفاده از این روش در حال افزایش‌است.

روش زمان بندی تپ اختر

تپ اخترها به ستارگان نوترونی گفته می­ شود که دارای محورهای مغناطیسی و چرخش بسیارتندی هستند. تپ اخترها، امواج رادیویی از خود ساطع می کنند که در فواصل زمانی معین در صورتی که در مسیر زمین باشند، به ما می رسند. فلاش های رادیویی را می ­توان تشخیص داد و زمان بندی کرد. فواصل بین پالس­ها بسیار منظم و حتی دقیق تر از یک ساعت اتمی است. سیاره ای که به دور یک تپ اختر می چرخد، تغییرات جزئی در زمان فلاش­ها ایجاد می ­کند که می­ تواند برای شناسایی آن استفاده شود. اولین سیاره فراخورشیدی که به دور تپ اختر PSR B1257+12 می چرخید، در سال 1992 از طریق زمان بندی تپ اختر شناسایی شد.

روش سرعت شعاعی

تابه امروز سرعت شعاعی موفق‌ترین روش درکشف سیاره‌های فراخورشیدی بوده‌است. حدود نیمی از آن‌ها با این روش کشف شده‌اند.سیاره‌ای که به دور یک ستاره می‌چرخد، کشش گرانشی کمی اعمال می‌کند که باعث می‌شود ستاره کمی در اطراف مرکز جرم منظومه نوسان داشته باشد. اگر لبه سیاره با زمین هم تراز باشد، این لرزش را می­توان به عنوان یک تغییر داپلر در نور ساطع شده از زمین مشاهده کرد. هنگامی که ستاره ای از بیننده دور می شود، طول موج نور ساطع شده با توجه به سرعتی که ستاره در حال حرکت است تغییر می کند، بنابراین طول موج ها به انتهای “قرمز” طیف و به سمت ما به انتهای “آبی” تغییر می­کنند. طیف کشش گرانشی سیاره بسیار کوچک است و از این رو اندازه گیری های طیف سنجی بسیار دقیقی مورد نیاز است. بنابراین با اندازه گیری سرعت شعاعی می توان دوره مداری سیاره فراخورشیدی را تعیین کرد، اما اندازه سیارات را نمی توان تعیین نمود.

اشکالات

از اشکالات اساسی روش سرعت شعاعی این است که نمی تواند جرم یک سیاره دور را به طور دقیق تعیین کند، بلکه تنها تخمینی از حداقل جرم آن ارائه می­ دهد. این یک مشکل جدی برای شکارچیان سیاره است، زیرا جرم معیار اصلی برای تشخیص سیارات و ستارگان کوچک است. برخی از اخترشناسان براین باورند که حداقل برخی از “سیارات” که با روش سرعت شعاعی کشف شده اند، اصلا سیاره نیستند، بلکه ستارگان بسیار کم جرم هستند.

علت بروز این مشکل این است که این روش فقط می ­تواند حرکت یک ستاره را زمانی آشکار کند که صفحه­ مداری ستاره منطبق با صفحه­ مداری زمین باشد یعنی دور شدن و نزدیک شدن ستاره بصورت خطی باشد در این صورت، کل حرکت ستاره به سمت زمین ویا دور از زمین خواهد بود و با یک طیف نگار حساس قابل تشخیص است. جرم سیاره که از این حرکت به دست می ­آید، کاملاً دقیق خواهد بود اما اگر این صفحه زاویه دار باشد هرچه مقدار این زاویه به 90 درجه نزدیک­تر باشد این اثر نامحسوس ­تر بوده و طبیعی است نوسانات مداری ستاره ای که صفحه مداری آن نسبت به زمین قائم باشد هیچ تغییر اثر داپلری نمایش نخواهد داد.

متاسفانه در بیشتر موارد، صفحه مداری سیاره‌ای دور از زمین، نه لبه‌ای است و نه از رو به رو. معمولاً صفحه مداری در یک زاویه ناشناخته نسبت به خط دید کج می­ شود. این بدان معناست که یک طیف‌نگار حرکت کامل ستاره را تشخیص نمی‌دهد، بلکه فقط آن جزء از تاب خوردن ستاره را تشخیص می‌دهد در این صورت جرم سیاره مشکوک اندازه‌گیری شده کمتر از مقدار واقعی خواهد بود و تنها یک رقم حداقلی برای جرم سیاره ارائه می‌کند.

یکی دیگر از اشکالات روش سرعت شعاعی این است که سیاراتی را پیدا می کند که کمترین احتمال را دارند که میزبان حیات باشند. در اوایل، بیشتر سیاراتی که توسط طیف‌سنجی شناسایی می­شدند، درمیان دانشمندان به عنوان مشتری داغ شناخته نامگذاری می‌شد. اینها سیارات غول پیکری هستند که بیشتر از گاز تشکیل شده اند، شبیه به همسایه ما، مشتری، اما با سرعتی گیج کننده در فاصله بسیار کمی از ستاره­ مرکزی در حال چرخش هستند. اندازه، دوره‌های کوتاه و نزدیکی آنها به ستاره‌ تضمین می‌کند که تکان‌های ستاره‌ای سریع و نسبتاً بزرگی تولید می‌کنند که به آسانی توسط طیف‌سنجی شناسایی می‌شوند. به عبارت بهتر حتی اگر چنین سیاراتی در محدوده ی کمربند حیات ستاره ی مرکزی خود باشند بعلت ماهیت گازی و دمای بالای ناشی از جرمشان فاقد هرنوع حیات خواهند بود. خلاصه اینکه هرچند اکتشافات انجام شده با این روش سیارات فراوانی را در خارج از منظومه شمسی نشان می‌دهد، اما این روش بیشتر سیارات بزرگ گازی را شناسایی می­ کند که وجود حیات در آنها بسیار بعید است.

 روش اخترسنجی

جابجایی داپلر تنها راهی نیست که اخترشناسان می ­توانند ستاره هایی را پیدا کنند که به دلیل گرانش سیاراتشان در حال لرزش هستند. این لرزش همچنین می ­تواند بصورت تغییر در موقعیت ظاهری ستاره در آسمان قابل مشاهده باشد. به عبارت دیگر، دانشمندان می­ توانند موقعیت ستاره درحال چرخش در فضا را تشخیص دهند. اما روش اخترسنجی هنوز روش بسیار دشواری است زیرا ستارگان به قدری دور هستندکه تشخیص دقیق لرزش ناشی از گردش سیاره به دور آن، به‌ویژه سیارات کوچک به اندازه زمین، بسیار دشوار است.

به منظور ردیابی حرکت این ستارگان، دانشمندان مجموعه ای از تصاویر یک ستاره و برخی از ستاره های دیگر که در نزدیکی آن در آسمان هستند، را می گیرند. در هر تصویر، آنها فاصله بین این ستارگان مرجع و ستاره­ای را که برای سیارات فراخورشیدی بررسی می کنند، مقایسه می­کنند. اگر ستاره­ موردنظر نسبت به ستاره های دیگر حرکت کرده باشد، ستاره شناسان می­توانند آن جابجایی را بعنوان نشانه هایی از وجود سیارات فراخورشیدی تجزیه و تحلیل کنند. روش اخترسنجی به اپتیک بسیار دقیق نیاز دارد و انجام آن از سطح زمین به دلیل وجود نوسانات جوی و ایجاد انحرافات نوری دشوار است.

روش میکرو لنز گرانشی

نظریه نسبیت انیشتین استنباط می­ کند که اجرام عظیم نور اجسام پس زمینه را با کشش گرانش خود خم می­ کنند. خم شدن نور باعث ایجاد یک اثر “عدسی” می شود که اجسام پس زمینه را که دور هستند بزرگ می ­کند و به منحنی نور اجازه می­ دهد تا گذرهای سیاره ای دور را نشان دهد. میکرولنز گرانشی زمانی اتفاق می‌افتد که گرانش یک ستاره یا یک سیاره، نور ستاره‌ای دورتر را متمرکز می‌کند، به نحوی که باعث می‌شود موقتاً درخشان‌تر به نظر برسد. همانطور که یک ذره بین می تواند نور خورشید را بصورت یک نقطه کوچک  بسیار روشن بروی یک تکه کاغذ متمرکز کند، گرانش سیاره و یا یک ستاره پرتوهای نور ستاره دور را در جهت ناظر متمرکز می کنند.

روش نورسنجی ( ترانزیت ) 

وقتی یک سیاره از جلوی ستاره مرکزی خود عبور می ­کند، درخشندگی ستاره کاهش می­ یابد که این میزان تغییر توسط دستگاه های حساس نورسنجی با دقت، قابل تشخیص و اندازه گیری است. کاهش دوره­ای روشنایی یک ستاره مخصوصا اگر نظم دقیقی داشته باشد ممکن است نشان دهنده حضور یک سیاره فراخورشیدی باشد. حتی با اندازه گیری منحنی­های نور و مطالعه­ی طیف ستاره می­توان اندازه و مدت زمان مداری سیاره را محاسبه کرد مخصوصا اگر این روش با روش سرعت شعاعی ترکیب شود می ­تواند جرم سیاره را به طور دقیق نشان دهد و درنتیجه ترکیبات سیاره قابل تعیین است. وجود متان و اکسیژن در اتمسفر سیارات فراخورشیدی می‌تواند نشانه‌ای قوی از یک امضای زیستی یا شواهدی از زندگی گذشته یا حال در یک سیاره فراخورشیدی باشد.

دراین تصویر به وضوح افت نور ناشی از یک ستاره کوتوله را مشاهده می کنید. شیب ها نشانگر خوبی برای اثبات عبور سیاره فراخورشیدی هستند. همچنین با بررسی دقیق داده های افت نور، می¬توان تعداد سیارات درحال گردش به دور ستاره¬ی مرکزی را تعیین نمود.

نتیجه‌گیری

اولین نشانه از وجود یک سیاره فراخورشیدی در اواخر دهه 1920 سرچشمه گرفت، اما در آن زمان وجود سیاره فراخورشیدی را نمی­توانستند اثبات کنند. بعدها در اواخر دهه 1980، شناسایی علمی یک سیاره فراخورشیدی اتفاق افتاد، اما به دلیل فقدان شواهد، این کشف تأیید نشد. سرانجام در سال 1992، شناسایی تایید شده ای از سیاره فراخورشیدی HD 114762-b به دست آمد که بعنوان یک رویداد رسمی در تاریخ اخترشناسی ثبت شد.

امروزه فرایند رصد یک سیاره فراخورشیدی، تصویربرداری از آن  و سپس کسر تمام نور ستاره با کمک الگوریتم‌های کامپیوتری صورت می گیرد. این عمل منجر به رصد ستاره ای با روشنایی بسیار ضعیف می ­شود. در حالی که بسیاری از ابزارهای مورد استفاده در یافتن سیارات فراخورشیدی رایانه‌ها هستند، ستاره‌شناسان باید از طیف‌نگارها برای بررسی تغییرات داپلری هم استفاده کنند. طیف نگارها برای مشاهده مولفه نوری ساطح شده از ستاره استفاده می شود. با کمک طیف نگارها می توان روش طیف سنجی گذری را اجرا کرد.

ابزارهایی مانند تصویربرداری ماهواره جمینی (ابزار تصویربرداری بسیار دقیق)، تلسکوپ مادون قرمز میدان وسیع (WFIRST)، تلسکوپ سوبارو و تلسکوپ‌های متنوع هابل هریک با روش های گوناگونی برای جستجوی سیارات فراخورشیدی مورد استفاده قرار گرفته اند. در رصدخانه جنوبی اروپا، تلسکوپ 3.6 متری لاسیلا در شیلی برای نگاه کردن به نوسانات مدار سیارات مورد استفاده قرار می­گیرد. هارپس با موفقیت بیش از صدها سیاره فراخورشیدی را کشف کرده است و تاییدی بر مشاهدات کپلر ارائه می­ دهد.در سایر عملیات‌ها مانند COROT  گذر سیاره‌ای به مدت شش سال انجام گرفت که به یافتن سیارات فراخورشیدی متشکل از سنگ‌ و فلز منجر گردید.

علاوه بر این، تلسکوپ هایی مانند تلسکوپ فضایی هابل و اسپیتزر برای رصد سیارات در طول موج های مرئی و مادون قرمز حرارتی به خوبی مجهز هستند. به خصوص در طول موج مادون قرمز اطلاعات و داده های بسیار بیشتری در مورد سیارات دور دست قابل شناسایی است. همچنین، تلسکوپ فضایی جیمز وب ما را قادر می سازد تا نگاه دقیق تری به ترکیب جوی سیارات بیندازیم.

ESA 2015-2025   (Atmospheric Remote-sensing Infrared Exoplanet Large-survey) برای پرتاب در سال 2025 درنظرگرفته شده این مأموریت به رصد طیف‌سنجی جمعیت بزرگ (صدها تا هزار) سیاره‌های شناخته‌شده در کهکشان ما در طول موج مادون قرمز اختصاص داده می‌شود که فضای کشف جدیدی را در زمینه اکتشاف سیاره‌های فراخورشیدی باز می‌کند. هدف اصلی ARIEL تعیین ترکیب، شکل‌گیری و تاریخچه منظومه‌های سیاره‌ای است.

اگرچه بسیاری از مأموریت‌های اکتشاف فضایی بینش ارزشمندی درشناخت سیارات فراخورشیدی ارائه کرده‌اند، اما ستاره شناسان با رصد بیش از سه هزار سیاره فراخورشیدی به این نتیجه رسیده اند که جهت یافتن حیات، داشتن ساختاری شبیه ساختار منظومه شمسی ضروری است. سیاراتی با نام مشتری داغ (اندازه مشتری با دمای 1000 درجه) نمی­توانند دارای حیات باشند علاوه بر این، بیشتر منظومه های خورشیدی در مقایسه با منظومه شمسی ما بسیار کوچک هستند. ازطرفی مسیر مداری تمام سیارات منظومه شمسی ما تقریبا به شکل دایره ای متقارن است. درحالیکه بیشتر سیارات فراخورشیدی مداری بیضوی و دارای تفاوت فاحشی بین اوج و حضیض خود هستند که باعث اختلاف فاحش دمای سطح سیاره در طول سال آن می­گردد حتی اگر در محدوده ی کمربند حیات باشد.

در نهایت، ستاره میزبان ما سن متوسطی دارد، به طور کلی گرم است و در رده زرد قرار می گیرد. ولی اکثر منظومه های فراخورشیدی میزبان کوتوله‌های قرمز هستند که دارای دمای کمی برای گرما بخشیدن به سیارات خود می­ باشند. خورشید ما به تنهایی شکل گرفته است اما بسیاری از ستارگان به صورت جفت به دنیا می­ آیند. احتمال پیدایش و دوام حیات در سیاراتی که ستاره­ی مرکزی آن دارای جفت نزدیکی باشد بعلت تاثیرت گرانشی ستاره ی دوم بر ستاره ی اول و سیارات آن و ایجاد عدم پایداری فیزیکی بسیار بعید است. اینها همگی از تفاوت های منظومه های دوردست با منظومه شمسی ما هستند. به همین دلیل با وجود یافتن تعداد بیشمار سیاره ی فراخورشیدی هنوز نامزد شاخصی برای تاکید بر وجود حیات بر سطح آنها یافت نشده است. بااین وجود برخی از آنها مواردی قابل بحث دارند که یکی از مهمترین آنها منظومه TRAPPIST-1 است که تقریباً 39 سال نوری از ما فاصله دارد. TRAPPIST-1 به دلیل وجود هفت سیاره زمین مانند که قادر به میزبانی حیات هستند، یکی از منظومه های ستاره ای فریبنده است.

از هفت سیاره، سه سیاره دارای آب مایع، یخ در زیر سطح یا جوی متشکل از بخارات آب روی آنها هستند. در حالی که مشاهدات تلسکوپ فضایی اسپیتزر و فضاپیمای کپلر نشان می دهد که تمام سیارات TRAPPIST-1 عمدتاً از سنگ تشکیل شده اند. بتازگی مشخص شد که سیستم TRAPPIST-1 دو برابر منظومه شمسی ما قدمت دارد.اما مدار دورترین سیاره TRAPPIST-1 تقریباً یک پنجم مدار عطارد است. فشردگی این منظومه­ی ستاره­ای در مقایسه با منظومه شمسی ما تفاوت زیادی را نشان می­دهد به همین دلیل با وجود این نشانه های جذاب باز احتمال وجود حیات در این منظومه بعید است.

4.8/5 - (5 امتیاز)
به اشتراک بگذارید
ممکن است شما دوست داشته باشید
ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

go2top